Art Tourism นอกพิพิธภัณฑ์ จากทรงวาดถึงวัดร่องขุ่น เมื่อเมืองกลายเป็นพื้นที่ศิลปะ

Art Tourism ไม่ได้อยู่แค่ในพิพิธภัณฑ์

Art Tourism อาจเป็นคำที่หลายคนนึกถึงการเดินทางไปชมพิพิธภัณฑ์ นิทรรศการ Biennale หรือ Art Fair ขนาดใหญ่ แต่พฤติกรรมการท่องเที่ยวในช่วงหลังเริ่มทำให้ขอบเขตของคำนี้กว้างออกไปมากกว่านั้น เพราะศิลปะสามารถแทรกอยู่ในสถาปัตยกรรม ย่านเก่า ชุมชน งานออกแบบ สตรีตอาร์ต ไปจนถึงภาพลักษณ์โดยรวมของเมือง

ข้อมูลพฤติกรรมของนักท่องเที่ยวจีนในประเทศไทยที่เผยแพร่โดย Grab ประเทศไทย เมื่อต้นเดือนตุลาคม 2569 ให้ข้อมูลที่น่าสนใจว่า ในช่วง 9 เดือนที่ผ่านมา ยอดเรียกรถของนักท่องเที่ยวจีนบนแพลตฟอร์มเพิ่มขึ้นมากกว่า 75 เปอร์เซ็นต์ ขณะที่จุดหมายซึ่งเติบโตอย่างโดดเด่นกลับไม่ได้มีเพียงห้างสรรพสินค้า ร้านอาหาร หรือแหล่งท่องเที่ยวกระแสหลัก แต่ยังรวมถึงย่านเก่า ชุมชน และพื้นที่ซึ่งมีองค์ประกอบทางศิลปะและวัฒนธรรมอยู่ในตัวด้วย

ทรงวาด คลองบางหลวง และพลังของภาพ

ข้อมูลจาก Grab ประเทศไทยระบุว่า ตัวอย่างที่ชัดเจนคือ ย่านทรงวาด ซึ่งมียอดเรียกรถไปกลับของนักท่องเที่ยวจีนเพิ่มขึ้นถึง 10 เท่าเมื่อเทียบกับช่วงเดียวกันของปีก่อน

ขณะที่คลองบางหลวง ซึ่งมีภาพจำจากวิถีชุมชนริมน้ำ มียอดเรียกรถเพิ่มขึ้นมากกว่า 12 เท่า

ซึ่งนักท่องเที่ยวกลุ่มนี้สนใจทรงวาดจากองค์ประกอบหลายอย่าง ทั้งคาเฟ่ ร้านอาหาร แหล่งช้อปปิ้ง และสตรีตอาร์ตที่กระจายอยู่ตามพื้นที่ต่าง

ทั้งสองพื้นที่มีจุดร่วมที่น่าสนใจ เพราะไม่ได้เป็น “สถานที่ศิลปะ” ตามความหมายแบบพิพิธภัณฑ์โดยตรง แต่ประสบการณ์ของผู้มาเยือนเกิดขึ้นจากองค์ประกอบหลายอย่างพร้อมกัน

นี่อาจเป็นรูปแบบหนึ่งของ Art Tourism ในยุคที่คนไม่ได้เดินทางเพื่อไป “ดูงานศิลปะ” เพียงอย่างเดียว แต่เดินทางเข้าไปอยู่ในพื้นที่ซึ่งศิลปะและวัฒนธรรมกลายเป็นส่วนหนึ่งของประสบการณ์ทั้งหมด

เมื่อจุดหมายถูกค้นพบผ่านหน้าจอ

อีกปัจจัยหนึ่งที่ไม่ควรมองข้ามคือ Social Media

นักท่องเที่ยวจีนจำนวนมากใช้ Xiaohongshu ในการค้นหาและวางแผนการเดินทางในประเทศไทย โดยข้อมูลระบุว่าในปีนี้มีการค้นหาคีย์เวิร์ดที่เกี่ยวข้องกับการท่องเที่ยวไทยมากกว่า 13 ล้านครั้ง

ในอีกส่วนหนึ่งของข้อมูลยังระบุว่า เทรนด์การเดินทางของนักท่องเที่ยวสายคอนเทนต์ทำให้สถานที่ซึ่งมีกิจกรรมและมุมถ่ายภาพสำหรับนำไปเผยแพร่บน Social Media กลายเป็นจุดหมายที่ได้รับความสนใจมากขึ้น

ปรากฏการณ์นี้ไม่ได้เกิดขึ้นเฉพาะกับทรงวาดเท่านั้น ปากคลองตลาดเองมียอดเรียกรถเพิ่มขึ้นเกือบเท่าตัวท่ามกลางกระแสการนำพวงมาลัยดอกบัวมาประดับทรงผม ซึ่งเริ่มจากวัยรุ่นไทยก่อนถูกเผยแพร่และทำตามในหมู่ผู้ใช้ Social Media ชาวจีน

จากวัดร่องขุ่นถึงเชียงราย ศิลปะสามารถพาคนออกจากเมืองหลักได้หรือไม่

จากรายงานยังพบว่าความสนใจต่อพื้นที่ที่มีมิติด้านศิลปะและวัฒนธรรมไม่ได้จำกัดอยู่เพียงในกรุงเทพฯ เท่านั้น

เชียงรายยังคงเป็นจังหวัดเมืองรองที่นักท่องเที่ยวจีนนิยมเดินทางไปมากที่สุด โดยสถานที่สำคัญที่ถูกกล่าวถึงคือวัดร่องขุ่นและวัดร่องเสือเต้น

ทั้งสองแห่งมีความน่าสนใจในบริบท Art Tourism เพราะไม่ได้ทำหน้าที่เป็นเพียงสถานที่ทางศาสนาเท่านั้น แต่ยังมีเอกลักษณ์ด้านศิลปะ สถาปัตยกรรม สี รูปทรง และภาษาภาพที่แข็งแรง จนสามารถสร้างภาพจำชนิดที่ว่าเมื่อได้เห็นแล้วก็แทบทราบทันทีว่าเป็นสถานที่ใด

แนวคิดลักษณะนี้ หากนำไปปรับใช้ให้เหมาะสมกับเอกลักษณ์ของแต่ละเมือง อาจสร้างความน่าสนใจทางการท่องเที่ยวได้มากขึ้น เพราะเมืองเหล่านี้ไม่จำเป็นต้องแข่งขันด้วยขนาดของศูนย์การค้า หรือจำนวน Attraction แบบเดียวกับมหานคร แต่สามารถแข่งขันด้วยความเฉพาะตัวของพื้นที่ ซึ่งเมืองอื่นไม่สามารถสร้างเลียนแบบได้ง่าย

โจทย์ต่อไป ไม่ใช่แค่ทำให้สถานที่ถ่ายรูปสวย และผู้คนต้องเขาถึง

อย่างไรก็ตาม การพัฒนา Art Tourism ด้วยการสร้างเพียงจุดเช็กอินหรือสถานที่ถ่ายรูปสวย อาจไม่มีคุณค่าเพียงพอที่จะรักษาความสนใจของนักท่องเที่ยวในระยะยาว

สถานที่ที่กลายเป็นกระแสจาก Social Media สามารถมีนักท่องเที่ยวเพิ่มขึ้นอย่างรวดเร็ว และก็สามารถถูกแทนที่ด้วยสถานที่ใหม่ได้รวดเร็วไม่แพ้กัน

คำถามสำคัญจึงอยู่ที่ว่า เมื่อคนเดินทางมาถึงแล้ว พื้นที่สามารถเปลี่ยนความสนใจชั่วคราวให้กลายเป็นคุณค่าที่กระจายเข้าสู่ระบบนิเวศของพื้นที่ได้มากเพียงใด

นักท่องเที่ยวได้รู้จักศิลปินในพื้นที่หรือไม่ ได้เข้าไปในแกลเลอรีหรือพื้นที่สร้างสรรค์หรือไม่ งานหัตถกรรมของชุมชนมีรายได้เพิ่มขึ้นเท่าใด ร้านค้าดั้งเดิมยังสามารถอยู่ร่วมกับธุรกิจใหม่ได้หรือไม่ และพื้นที่สามารถรักษาเอกลักษณ์ของตัวเองไว้ได้หรือเปล่า
เพราะหากปลายทางของ Art Tourism เหลือเพียงการสร้าง “จุดถ่ายรูป” จำนวนมาก เมืองหนึ่งอาจได้ยอดคนมาเยือนเพิ่มขึ้น แต่ไม่ได้หมายความว่าจะเกิดระบบนิเวศทางศิลปะและการท่องเที่ยวที่แข็งแรงขึ้นตามไปด้วย

เรื่อง: เต้ Art Man