Ai Weiwei เปลี่ยนหมวกทหาร 500 ใบให้กลายเป็น Mushrooms งานศิลปะเรียกร้องสันติภาพริมอ่าวซิดนีย์

หมวกทหารเหล็กหล่อ 500 ใบเรียงตัวอยู่บนแท่นยาว 40 เมตรริมอ่าวซิดนีย์ นี่คือ Mushrooms ผลงานสาธารณะชิ้นใหม่ของ Ai Weiwei ซึ่งชวนผู้ชมพิจารณาความเปราะบางของชีวิตท่ามกลางสงคราม ความขัดแย้ง และความแตกแยก

ผลงานจัดแสดงอยู่ที่ Tallawoladah Lawn ด้านหน้า Museum of Contemporary Art Australia (MCA Australia) ในนครซิดนีย์ประเทศออสเตรเลีย  ผลงานชิ้นนี้ได้รับการสนับสนุนจาก The Balnaves Foundation เพื่อรำลึกถึง Neil Balnaves AO ผู้เชื่อว่าศิลปะควรเป็นของประชาชนและควรจุดประกายการสนทนา

หมวกทหารกลายเป็นเห็ดแห่งสงคราม

Mushrooms ประกอบด้วยประติมากรรมหมวกทหารเหล็กหล่อ 500 ใบ จัดวางเป็น 10 แถวบนแท่นยกระดับ โดยมีทางเดินตรงกลางให้ผู้ชมสามารถเดินผ่านและสังเกตรายละเอียดของชิ้นงานแต่ละชิ้น

รูปทรงโค้งของหมวกทำให้นึกถึงดอกเห็ด ขณะเดียวกันชื่อผลงานยังเชื่อมโยงกับการเติบโตในความมืด การเปลี่ยนสสารที่ผุพังให้กลายเป็นชีวิตใหม่ รวมถึงภาพ “เมฆรูปเห็ด” ที่เกิดจากการระเบิดของอาวุธนิวเคลียร์

Ai Weiwei ให้ช่างฝีมือในโรงหล่อแห่งหนึ่งในประเทศจีนสร้างประติมากรรมเหล็กหล่อ 500 ชิ้น โดยอ้างอิงจากหมวกทหารหลายรูปแบบในศตวรรษที่ 20 และทำขึ้นในขนาดหนึ่งต่อหนึ่ง พร้อมรายละเอียดภายในตามหมวกต้นแบบ

การนำหมวกซึ่งออกแบบมาเพื่อปกป้องศีรษะของทหารมาทำซ้ำเป็นจำนวนมาก ทำให้วัตถุที่เกี่ยวข้องกับสงครามกลายเป็นสัญลักษณ์ร่วมของความอดทน การเอาชีวิตรอด และความเปราะบางของมนุษย์

จากหมวกที่ส่งให้ยูเครน

จุดเริ่มต้นสำคัญของ Mushrooms มาจากเหตุการณ์ในปี 2022 เมื่อรัฐบาลเยอรมนีส่งมอบหมวกทหารจำนวน 5,000 ใบให้แก่ยูเครน ในช่วงที่ยูเครนกำลังร้องขอความช่วยเหลือทางทหารจากพันธมิตร เหตุการณ์ดังกล่าวถูกตั้งคำถามในเวลานั้นว่าเป็นความช่วยเหลือเชิงสัญลักษณ์หรือไม่

เติบโตในความมืด

กว่าหมวกว่าเป็น Mushrooms นั้นมีแนวคิดเบื้องหลังที่ Ai Weiwei อยากจะสื่อถึงเรื่องต่างๆไม่ว่าจะเป็น “การเติบโตในความมืด” เมฆรูปเห็ดจากระเบิดนิวเคลียร์ และในภาษาจีนยังมีนัยถึงการล่าช้าหรือการถูกเลื่อนออกไปอย่างไม่รู้จบ

สำหรับ Ai Weiwei ความพยายามเพื่อสันติภาพ แม้จะไม่สมบูรณ์แบบ ก็อาจกลายเป็นจุดเริ่มต้นของความเข้าใจ การเยียวยา และการเปลี่ยนแปลงที่มีความหมาย เขากล่าวว่า มนุษย์ทุกคนมีหน้าที่ใช้สิทธิและความสามารถของตนเพื่อปกป้องมนุษยชาติ รวมถึงเรียกร้องสันติภาพและยุติสงคราม

สงคราม การพลัดถิ่น และมนุษยภาพ

สิ่งหนึ่งที่ยังเป็นลายเซ็นของผลงานศิลปะ Ai Weiwei ที่ปรากฏอย่างเด่นใน Mushrooms นั้นคือ เรื่องราวของสงคราม การพลัดถิ่น และสภาพความเป็นมนุษย์ จุดเริ่มต้นของผลงานย้อนกลับไปถึงช่วงที่เขาสร้างภาพยนตร์สารคดี Human Flow ในปี 2017 ซึ่งสำรวจวิกฤตผู้ลี้ภัยผ่านการทำงานใน 23 ประเทศ

ประสบการณ์จากการทำภาพยนตร์ทำให้ Ai มองเห็นความสัมพันธ์ระหว่างสงครามกับความอยุติธรรมและความสูญเสียในระดับโลก เขากล่าวว่า สงครามเป็นปัจจัยสำคัญที่ก่อให้เกิดความอยุติธรรมและผู้เสียชีวิต ไม่ใช่เฉพาะในอดีต แต่ยังคงเกิดขึ้นในปัจจุบัน

แนวคิดดังกล่าวปรากฏในผลงานขนาดใหญ่ของเขาหลายชิ้น เช่น Remembering (2009) ซึ่งใช้กระเป๋าเป้ 9,000 ใบเพื่อรำลึกถึงเด็กที่เสียชีวิตจากแผ่นดินไหวในเสฉวนปี 2008, Sunflower Seeds (2010) ซึ่งประกอบด้วยเมล็ดทานตะวันกระเบื้องทำมือจำนวนหลายล้านเมล็ด และ Law of the Journey (2017) ประติมากรรมเรือยางเป่าลมยาว 60 เมตรที่บรรจุร่างผู้ลี้ภัยจำนวนมาก

เมื่อ Ai Weiwei บอกว่า “ศิลปะ 90 เปอร์เซ็นต์เป็นเพียงขยะ”

และเรื่องหนึ่งที่เป็นประเด็นให้พูดคุยกันซึ่งดูเหมือนจะเผ็ดร้อนกว่านิทรรศการนี้ เมื่อ  The Guardian ได้ไปสัมภาษณ์ Ai Weiwei เนื่องในโอกาสเปิดตัว Mushrooms ด้วยคำถามว่า ศิลปะยังสามารถมอบความหวังต่ออนาคตของมนุษยชาติได้หรือไม่

คำตอบของ Ai คือ “ไม่ได้” เขาตอบด้วยท่าทีแข็งกร้าวและตรงไปตรงมา “ศิลปะในทุกวันนี้เสื่อมทรามลงอย่างมาก ผมคิดว่า 90 เปอร์เซ็นต์ของสิ่งที่เราเห็นในสถาบันศิลปะส่วนใหญ่ หรือในสิ่งที่เรียกกันว่าแวดวงศิลปะ เป็นเพียงขยะ ศิลปะที่แท้จริงต้องตั้งคำถามต่อระเบียบที่ดำรงอยู่”

และ Ai ยังอธิบายต่อว่า ศิลปะไม่ใช่เรื่องของการนำเสนอสิ่งที่เรียกกันว่าความงาม แต่คือการตั้งคำถามต่อกรอบการตัดสินที่มีอยู่ในทุกเรื่อง ทั้งการเมือง ชีวิต ความสัมพันธ์ส่วนตัว และวิจารณญาณของแต่ละบุคคล แต่ศิลปะแบบนี้ไม่เคยได้รับการสนับสนุน

“ผู้คนต้องการให้คุณประพฤติตัวดี ต้องการให้คุณเป็นคนดี เป็นมิตร ร่าเริง และมีความสุขกับชีวิต ดังนั้น ผลงานส่วนใหญ่ที่เราเห็นในพิพิธภัณฑ์จึงมีลักษณะเป็นเพียงของประดับตกแต่งและเต็มไปด้วยอารมณ์อ่อนไหว แทนที่จะมีความสัมพันธ์ใด ๆ กับการดิ้นรนของมนุษย์และความเป็นจริงที่เรากำลังเผชิญ”

คำกล่าวนี้เป็นการตั้งคำถามที่น่าสนใจว่า สถาบันศิลปะสามารถเปิดพื้นที่ให้ศิลปินวิพากษ์ระบบที่สถาบันเองเป็นส่วนหนึ่งได้มากเพียงใด และงานศิลปะที่ต่อต้านอำนาจจะยังรักษาพลังของตนเองไว้ได้หรือไม่ เมื่อได้รับการรับรองและนำเสนอโดยสถาบันศิลปะระดับโลก

Mushrooms: การเยี่ยมชม

Ai Weiwei: Mushrooms จัดแสดงบน Tallawoladah Lawn ด้านหน้า Museum of Contemporary Art Australia ในนครซิดนีย์ เปิดให้เข้าชมฟรีในพื้นที่สาธารณะ โดยเป็นส่วนหนึ่งของโครงการ Neil Balnaves Tallawoladah Lawn Commission ประจำปี 2026

โครงการนี้ได้รับการสนับสนุนจาก The Balnaves Foundation เพื่อรำลึกถึง Neil Balnaves AO และมีเป้าหมายนำเสนอประติมากรรมร่วมสมัยขนาดใหญ่ให้สาธารณชนเข้าชมฟรีในช่วงปี 2025–2028 โดย Ai Weiwei เป็นศิลปินคนที่สองของโครงการ หลังจากศิลปินชาวอังกฤษ Thomas J Price ซึ่งเปิดตัวผลงาน Ancient Feelings ในเดือนกันยายน 2025

เรื่อง: เต้ Art Man

ภาพ: Ai Weiwei, Mushrooms, 2026, installation view, Museum of Contemporary Art Australia, 2026, cast iron, commissioned by the Museum of Contemporary Art Australia for the 2026 Neil Balnaves Tallawoladah Lawn Commission, image courtesy Ai Weiwei Studio, MCA Australia, Galleria Continua and Lisson Gallery © Ai Weiwei Studio, photography: Anna Kučera