René Magritte (เรอเน มากริตต์) ศิลปินเซอร์เรียลลิสม์ชาวเบลเยียม ทำสถิติราคาประมูลใหม่สำหรับผลงานภาพชายสวมหมวกทรงโบว์เลอร์ หลังภาพ L’Ami de l’ordre ซึ่งสร้างขึ้นในปี ค.ศ. 1964 ถูกประมูลขายไปในราคา 45.53 ล้านดอลลาร์สหรัฐ หรือประมาณ 1,543 ล้านบาท ในการประมูล Modern Evening Auction ของ Sotheby’s ที่นครนิวยอร์ก สหรัฐอเมริกา เมื่อวันที่ 18 พฤศจิกายน 2569

René Magritte กับชายสวมหมวกโบว์เลอร์ที่กลายเป็นสัญลักษณ์
ชายสวมหมวกทรงโบว์เลอร์เป็นหนึ่งในภาพจำสำคัญที่สุดของ René Magritte ซึ่งศิลปินเริ่มสำรวจรูปแบบดังกล่าวตั้งแต่ปี ค.ศ. 1926 ก่อนพัฒนาต่อเนื่องในช่วงทศวรรษ 1950 โดยชายในชุดสูทและหมวกทรงกลมนี้สามารถเป็นได้ทั้งตัวแทนของคนธรรมดาทั่วไป และภาพสะท้อนตัวตนของศิลปินที่ไม่ได้เปิดเผยอย่างตรงไปตรงมา
ความน่าสนใจของ L’Ami de l’ordre อยู่ที่การเปลี่ยนวิธีนำเสนอภาพชายสวมหมวกจากที่ผู้ชมคุ้นเคย เพราะแทนที่จะวาดร่างกายและใบหน้าของชายผู้นั้น Magritte กลับใช้เพียงเงาร่างที่เปิดให้เห็นทิวทัศน์ภายใน ทั้งท้องฟ้ายามพลบค่ำ พระจันทร์เสี้ยว และแนวต้นไม้ที่ทอดลึกเข้าไปในป่า ขณะที่พื้นที่รอบตัวชายยังคงเป็นพื้นหลังสีน้ำตาลเข้ม
จากข้อมูลของ Sotheby’s ผลงานชิ้นนี้นับเป็นภาพแรกที่ Magritte นำชายสวมหมวกโบว์เลอร์มาเปลี่ยนให้กลายเป็นเงาร่างซึ่งบรรจุภาพภูมิทัศน์อยู่ภายใน โดยผลงานดังกล่าวเป็นจุดเริ่มต้นของการสำรวจรูปแบบนี้ในช่วงปี ค.ศ. 1964–1966
สิ่งที่เกิดขึ้นคือภาพบุคคลซึ่งควรทำหน้าที่แสดงตัวตนของใครบางคน กลับไม่มีใบหน้าหรือร่างกายให้มองเห็น เหลือเพียงโครงร่างที่ทำหน้าที่เสมือนช่องเปิดไปสู่อีกสถานที่หนึ่ง ความขัดแย้งระหว่างสิ่งที่คุ้นเคยกับสิ่งที่เป็นไปไม่ได้เช่นนี้เป็นลักษณะสำคัญที่พบได้ในผลงานเซอร์เรียลลิสม์ของ Magritte
จาก L’Ami de l’ordre สู่ L’Heureux donateur
แนวคิดการใช้เงาร่างชายสวมหมวกบรรจุทิวทัศน์ยังปรากฏในผลงาน L’Heureux donateur (1966) ซึ่งปัจจุบันอยู่ในคอลเลกชันของ Musée d’Ixelles (พิพิธภัณฑ์อิกเซลส์) กรุงบรัสเซลส์ ประเทศเบลเยียม
ภาพนี้ยังคงใช้เงาร่างของชายสวมหมวกเป็นองค์ประกอบหลัก แต่เพิ่มภาพบ้านที่มีแสงไฟส่องออกมาจากหน้าต่างท่ามกลางทิวทัศน์ยามค่ำคืน รวมถึงลูกกระดิ่งที่วางอยู่บนกำแพงเตี้ยด้านหน้าภาพ ขณะที่พระจันทร์เสี้ยวยังคงปรากฏอยู่ภายในเงาร่างเช่นเดียวกับ L’Ami de l’ordre
เมื่อเปรียบเทียบผลงานทั้งสองชิ้น จะเห็นว่า Magritte สามารถใช้รูปทรงของชายสวมหมวกแบบเดียวกันมาสร้างภาพที่แตกต่างกันได้ โดยไม่ได้อาศัยการเปลี่ยนบุคลิกหรือท่าทางของตัวละคร แต่เปลี่ยนโลกที่ผู้ชมมองเห็นผ่านเงาร่างนั้นแทน
L’Ami de l’ordre ขายสูงกว่าราคาประเมิน
ก่อนเปิดประมูล Sotheby’s ตั้งกรอบราคาประเมิน L’Ami de l’ordre ไว้ที่ 25–35 ล้านดอลลาร์สหรัฐ หรือประมาณ 847–1,186 ล้านบาท โดยผลงานนี้มาจากคอลเลกชันของ Sydell Miller นักสะสมชาวอเมริกัน และเป็นการกลับเข้าสู่ตลาดประมูลอีกครั้งหลังห่างหายไปหลายทศวรรษ
ผลการประมูลปรากฏว่าราคาเคาะประมูล (Hammer Price) อยู่ที่ 39 ล้านดอลลาร์สหรัฐ หรือประมาณ 1,322 ล้านบาท สูงกว่าราคาประเมินขั้นสูงสุดประมาณ 11.4% ก่อนเพิ่มเป็นราคาขายรวมค่าธรรมเนียมผู้ซื้อที่ 45.53 ล้านดอลลาร์สหรัฐ หรือประมาณ 1,543 ล้านบาท
สถิติใหม่ของภาพชายสวมหมวก แต่ยังไม่ใช่ผลงานแพงที่สุดของ Magritte
แม้ L’Ami de l’ordre จะสร้างสถิติราคาประมูลสูงสุดสำหรับผลงานกลุ่มชายสวมหมวกโบว์เลอร์ของ Magritte ตามการรายงานของ Sotheby’s แต่ยังไม่ใช่ผลงานที่ทำราคาประมูลสูงที่สุดตลอดอาชีพของศิลปิน
สถิติดังกล่าวยังคงเป็นของภาพ L’empire des lumières (1954) ซึ่งถูกประมูลขายที่ Christie’s นิวยอร์ก เมื่อวันที่ 19 พฤศจิกายน ค.ศ. 2024 ในราคา 121.16 ล้านดอลลาร์สหรัฐ หรือคิดเป็นประมาณ 4,106 ล้านบาทตามอัตราแลกเปลี่ยนที่ใช้อ้างอิงในบทความนี้
อย่างไรก็ตาม ผลการประมูลครั้งล่าสุดมีความสำคัญในฐานะสถิติใหม่ของผลงานที่ใช้หนึ่งในสัญลักษณ์อันเป็นเอกลักษณ์ของ Magritte โดยเฉพาะภาพชายสวมหมวกซึ่งถูกนำมาสร้างความหมายในรูปแบบต่าง ๆ ตลอดเส้นทางการทำงานของเขา
น่าสนใจว่า ภาพชายไร้ใบหน้าที่ไม่สามารถระบุได้ว่าเป็นใคร กลับกลายเป็นหนึ่งในภาพที่ทำให้ผู้คนจดจำศิลปินผู้นี้ได้มากที่สุด และในครั้งนี้ ภาพดังกล่าวยังสร้างสถิติใหม่ในตลาดประมูลศิลปะอีกด้วย
หมายเหตุ: มูลค่าเงินบาททั้งหมดคำนวณจากอัตราแลกเปลี่ยนอ้างอิง 33.8870 บาทต่อ 1 ดอลลาร์สหรัฐ ของธนาคารแห่งประเทศไทย ณ วันที่ 18 พฤศจิกายน 2569 รวมถึงการแปลงราคาประมูลในอดีตเพื่อให้เปรียบเทียบด้วยอัตราเดียวกัน
เรื่อง: เต้ Art Man